SUNUŞ

Bu araştırmanın konusu, hizmet sektöründe çalışan kadınların kar­şılaştıkları sorunları ve yükselmelerinin önündeki engelleri tespit et­mektir. Araştırma, eğitim sektöründen okullarda, sağlık sektöründen hastanelerde, finans sektöründen de bankalarda görev yapan kadınlar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya, NUTS-1 bölgeleme sistemi esas alınarak 12 ilde üç sektörden 306 kurum ve bu kurumlarda görev yapmakta olan 2040 kadın dahil edilmiştir.

Araştırmada öncelikle, 12 ilde bulunan 102 okul, 102 hastane, 102 de banka olmak üzere toplam 306 kurumda değişik görevlerde bulunan­ların cinsiyet üzerinden profili çıkarılarak bu kurumlardaki yönetici pozisyonunda çalışan kadın ve erkek oranları tespit edilmiştir. Eğitim kurumunda yer alan öğretmen, müdür ve müdür yardımcıları; hasta­nelerde çalışan hemşire, memur, doktor, şef, başhekim ve başhekim yardımcıları; bankalarda görev yapan memur, uzman yardımcısı, uz­man, müfettiş, denetimci, müşteri temsilcisi veya müdür pozisyonun­daki tüm kadınlar araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın birinci ayağı olarak, 306 kurumda çalışanların ne kadarının erkek, ne kada­rının ise kadın olduğu ve bunların hangi pozisyonlarda görev yaptığı tespit edilmiştir.

Araştırmada ikinci olarak 306 kurumda görev yapan kadınların aile, sosyal çevre ve iş çevresinden kaynaklanan sorunları tespit edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü olarak, 306 kurumda görev yapan kadınların er­keklerle eşit oranda yönetim kademelerinde yer almamalarının altında yatan nedenlerin neler olduğu ortaya çıkarılmıştır. Kadınların ikincil pozisyonda olmalarında kişisel özellikleri, motivasyonları, aile yapıla­rı, sosyal çevreleri veya iş ortamı gibi hususların ne derece etkili oldu­ğu araştırmada ayrıntılı biçimde tespit edilmiştir.

Son olarak da, araştırmaya dahil edilen 306 kurumda özel sektörle kamu sektörü arasında bir farkın bulunup bulunmadığı üzerinde du­rulmuştur. Araştırmaya dahil edilen kurumların yarısı özel sektörden, yarısı da kamu sektöründen seçilmiştir. İlerleyen bölümlerde yapılan analizlerde, üç kurumun (okul, hastane, banka) karşılaştırmasının yanı sıra, özel sektörle kamu sektörünün de karşılaştırmasına yer verilmiş­tir.

Araştırma verileri üç yöntem üzerinden elde edilmiştir: Anket, müla­kat ve odak grup çalışmaları. Araştırmada iki tür anket kullanılmıştır. Öncelikle kurumlarla ilgili bir anket kurum yöneticilerine uygulanarak kurumlarda değişik pozisyonlarda çalışanların cinsiyet üzerinden da­6

ğılımı tespit edilmiştir. Ardından da üç kurumda değişik görevlerde çalışan 2040 kadınla yüz yüze mülakata dayalı bir anket çalışması ger­çekleştirilmiştir. Derinlemesine mülakatlar 30’u kadın, 20’si de erkek yönetici olmak üzere toplam üç kurumda görev yapan 50 yöneticiyle yüz yüze yapılmıştır. Kadın yöneticilerle yapılan mülakatlarda kadın­ların yükselme sürecinde karşılaştıkları sorunlar ve bu konuda kendile­rinin kişisel deneyimleri üzerinde özel olarak durulmuştur. Odak grup çalışmalarıysa Ankara, İstanbul, İzmir ve Diyarbakır illerinde yönetici kadınlarla gerçekleştirilmiştir.

Takip eden bölümlerdeki analizler anketler üzerinden yapılmış olmak­la birlikte mülakatlarda ve odak grup çalışmalarında elde edilen bilgi­lerden de yararlanılmıştır.

Araştırmanın saha çalışması, Mart 2014 ile Mart 2015 tarihleri arasın­daki bir yılı kapsayan zaman dilimi içinde yapılmıştır. Araştırma süre­since araştırmaların gerektirdiği bilimsel disipline ve etik kurallara sıkı sıkıya bağlı kaldığımızı belirtmek isteriz. Araştırmaya gerek mülakat vererek, gerekse odak grup çalışmaları üzerinden katılan yönetici ka­dınların bir kısmı isimlerinin kullanılmasını istemedikleri için kendile­rinden alınan bilgiler, isim ve soy isimlerinin baş harfleri kullanılarak verilmiştir. Kurum ve isim bilgileri verilmediği için kimlikleri gizli tu­tulmaya çalışılmıştır.

Araştırma sürecinde bize kapılarını açan kurum yöneticileri başta ol­mak üzere, araştırmada yer alan yöneticilere, anket çalışmasına katılan kadın çalışanlara, araştırmada aktif görev alan araştırma görevlilerimi­ze ve öğrencilerimize çok teşekkür ediyoruz.

Bu araştırma, Dünya Bankası, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Tür­kiye Bilimler Akademisi ile Kadın ve Demokrasi Derneği’nin katkıla­rıyla yapılmıştır. Bu kurumlara sağladıkları katkıdan dolayı teşekkürü borç biliriz. Onların katkısı olmasaydı bu araştırmanın ortaya çıkması hiç kuşkusuz mümkün olmayacaktı. Bu bakımdan teşekkürün en bü­yüğünü bu kurumların yöneticileri hak etmektedir.

Bununla birlikte, araştırmayla ilgili her tür eksik ve kusurun araştırma­cılar olarak şahsımıza ait olduğunu belirtmek isteriz.

H. Çaha
E. S. Aydın Yılmaz
Ö. Çaha